ХПВ: пренос и заштита

Полово преносливи болести

Заболувањата кои се пренесуваат по полов пат се нарекуваат сексуално преносливи или венерични болести. Тие имаат големо значење затоа што се многу распространети и засегаат голем број луѓе, претежно млади лица во репродуктивниот период.

Некои од овие болести може да предизвикаат стерилитет или неплодност, оштетување на плодот за време на бременост или здравствени проблеми кај новороденото.

Ризик фактори

• Честа промена на сексуални партнери.
• Ниска сексуална култура.
• Лоша интимна хигиена.
• Некористење заштитни средства, како презервативи.
• Недоволна информираност и нередовни лекарски прегледи.

Најчести полово преносливи болести

• Инфекции со ХПВ, односно човеков папилома вирус.
• Трихомонијаза.
• Хламидијаза.
• Гонореја.
• Сифилис.
• СИДА, односно HIV инфекција.
• Хепатит Б.

Што претставува ХПВ?

ХПВ е вирус кој е многу распространет меѓу луѓето. Тој ги зафаќа кожата и слузницата и може да биде причинител за различни заболувања, меѓу кои и ракот на грлото на матката.

Познати се повеќе од 120 различни типови на ХПВ вируси. Дел од нив ја напаѓаат аногениталната област. Вирусот е отпорен во надворешната средина, што придонесува за негово широко распространување.

Голем дел од сексуално активните жени и мажи може да се заразат со ХПВ во одреден период од животот. Најчесто инфекцијата настанува кај млади лица, а голем број инфекции поминуваат без симптоми.

Типови на ХПВ

Околу 30 до 40 типови на ХПВ се аногенитални и се делат на две големи групи: високоризични и нискоризични.

Повеќето ХПВ инфекции се самоизлечиви во период од 1 до 2 години, благодарение на имунолошкиот систем. Но, ако инфекцијата трае подолг период, може да се јават промени кои бараат лекарски преглед и следење.

Што предизвикува ХПВ?

ХПВ може да предизвика различни промени во аногениталната област. Некои промени се бенигни, додека други може да бидат предракови или малигни.

Бенигни генитални промени

• Генитални брадавици, односно кондиломи – меки израстоци кои обично се појавуваат на влажни површини во аногениталната област.
• Шилести брадавици – може да бидат сиво-бели, со мазна или зрнеста површина, и понекогаш може да се спојуваат во поголеми промени.
• Плоснати брадавици – најчесто се јавуваат на грлото на матката или вулвата.

Предракови и малигни промени

• Цервикални преканцерози.
• Рак на грлото на матката.
• Вулварна интраепителна неоплазма и рак на вулвата.
• Предракови промени и рак на вагината.
• Рак на анусот.

Вулварната интраепителна неоплазма претставува предракова состојба која може да нема карактеристични симптоми. Вагиналната ХПВ инфекција може да предизвика кондиломи, но и високостепени предракови промени. Кај дел од случаите на рак на анусот, во минатото може да постоела историја на генитални брадавици.

Како се пренесува ХПВ?

Вирусот на ХПВ се распространува најчесто по полов пат, но можно е пренесување и на други начини.

Презервативите го намалуваат ризикот од пренос, но не обезбедуваат 100% заштита, бидејќи вирусот може да се наоѓа и на делови од кожата кои не се покриени со презерватив.

Како се лекува ХПВ?

Лекувањето на промените во аногениталната област, предизвикани од ХПВ, има за цел рана санација на промените. Не е возможно целосно уништување на вирусот со локални третмани, поради што терапијата може да има ограничен успех и понекогаш се јавуваат рецидиви.

Гениталните брадавици може да се лекуваат медикаментозно или со хируршки методи. Изборот на третман зависи од видот, големината, бројот и местоположбата на промените.

Медикаментозно лекување

Лековите најчесто се нанесуваат на површината на кожата. Тие може да предизвикаат болка, печење или чешање и не секогаш имаат целосен ефект. Дејството најчесто е насочено кон промената што ја предизвикува вирусот.

• Имуномодулатори – делуваат преку јакнење на природниот имунолошки одговор.
• Антимитотички агенси – влијаат врз процесот на делење на клетките.
• Кератолитици – хемиски влијаат врз површинските слоеви на кожата и ткивото.

Хируршко лекување

Се користат различни хируршки техники. Дел од нив може да доведат до повлекување на симптомите со еден зафат. Најчесто се изведуваат под локална анестезија и имаат добар ефект.

• Криотерапија – отстранување со ниска температура.
• Електротерапија, односно дијатермокоагулација – третман со електрична енергија.
• Хируршко отстранување – отстранување на ткивото со инструмент, според лекарска проценка.
• Ласерски третман – алтернативен метод, најчесто за поупорни промени во аногениталната област.

Лекување на предракови состојби на грлото на матката

Лекувањето на предраковите состојби на грлото на матката е еден од најважните методи за спречување на развој на рак.

• CIN I и CIN II – може да се третираат со уништување на променетата зона со електротерапија, криотерапија или ласер.
• CIN III – може да се направи конизација, односно конусовидно отстранување на дел од грлото на матката, со дијагностичка и терапевтска цел.

По секоја процедура неопходни се редовни контроли, колпоскопија и цитолошки размаски според препорака од гинеколог.

Како да се заштитиме?

Основните методи на заштита од ХПВ и заболувањата поврзани со ХПВ се вакцинација, редовни гинеколошки прегледи, одговорно сексуално однесување и користење заштитни средства.

Вакцина против ХПВ

Ракот на грлото на матката најчесто е поврзан со човековиот папилома вирус. Вакцината поттикнува создавање антитела против одредени типови на ХПВ и помага во спречување на инфекција и заболувања предизвикани од тие типови.

Вакцината содржи високо прочистени вирус-слични честички. Тие не содржат вирусна ДНК структура и не можат да предизвикаат ХПВ инфекција. Нивната улога е да го поттикнат имунолошкиот систем да создаде заштитни антитела.

Кој треба да се вакцинира?

Вакцината е препорачана за девојчиња и млади жени, како и за момчиња во одредени возрасни групи, според важечките национални препораки и календарот за имунизација.

Како се прима вакцината?

Во претходните шеми вакцината се примала во три дози:

• Прва доза – на произволно одбран ден.
• Втора доза – два месеци по првата доза.
• Трета доза – шест месеци по првата доза.